Sir Ddinbych

Mae Sir Ddinbych wedi ei leoli yng ngogledd Cymru. Mae’r sir wedi ei ffinio i’r gorllewin gan siroedd Conwy a Gwynedd, i’r dwyrain gan siroedd Y FFlint a Wrecsam, i’r de gan sir Powys ac i’r gogledd gan y Môr Gwyddelig. Mae’r sir gan arwynebedd o 326 sgwâr milltir (844 cilomedr) a phoblogaeth o 97,000. Prif nodweddion daearyddol y sir yw: yr Afon Clwyd a Dyffryn Clwyd sy’n rhedeg o’r gogledd i’r de; bryniau’r Clwydan yn y dwyrain; a gweunydd Hiraethog i’r gorllewin. Mae’r prif drefi i’w ffeindio ar hyd yr arfordir (Y Rhyl a Phrestatyn) ac mae trefi masnachol llai yn gallu cael ei ffeindio ar hyd y Dyffryn Clwyd (Rhuddlan, Llanelwy, Dinbych a Rhuthun) ac mae’r gyrchfa dwristaidd Llangollen yn gallu cael ei ffeindio yn nyffryn yr Afon Dyfrdwy, yn de’r sir. Mae’r eiddo yn Sir Ddinbych yn amrywio o fythynnod carreg traddodiadol gyda thoeau llechi yn nyffryn Clwyd, i eiddo Fictorianaidd ar ffrynt Y Rhyl. Ond mae Dinbych hefyd wedi ei ddedwydd gyda mwy na chyfran deg o eiddo hanesyddol Cymraeg, gydag eglwysi oesol, tai hanesyddol a chestyll canolasid i’w ffeindio yn yr hen drefi masnachol yn nyffryn Clwyd. Mae’r defnyddiad o’r iaith Cymraeg (mae 24.6% o’r boblogaeth yn siarad yr iaith) yn amrywio llawer trwy’r sir, gyda’r ardaloedd gwledig o Ddyffryn Clwyd gyda chanran llawer uwch o siaradwyr Cymraeg na’r trefi arfordirol o Rhyl a Phrestatyn, lle mae’r mwyafrif o’r trigianwyr yn siarad Saesneg.